Home Binnenstad Objecten Afbeeldingen Berichten Contact

Herengracht 436

  1. Identificatie
  2. Beschrijving
  3. Jacob de Wit
  4. Literatuur
  5. MIP-gegevens
  6. Register
  7. Afbeeldingen
  8. Google Maps

Adres: Herengracht 436
Oud adres: X439, wijk 56, klein nr. 538, kadaster I930, verponding 3076
Gebouwtype: Woonhuis (dubbel huis)
Geveltype: Lijstgevel
Bouwstijl: Lodewijk XIV
Bouwjaar: 1672, 1710, 1723, 1895
Opdrachtgever: Diederick de Vlaming van Oudtshoorn (1672), Godefricus Franciscus Cromhout (1723)
Restauratie: 2001

(41 afbeeldingen)

17de-eeuws drie-raams dubbel huis in 'strakke stijl' (wijkt af), in 1710 verbouwd in Lodewijk XIV-stijl: zandstenen gesloten attiek met middenverhoging met wapenschild (met familiewapen van Blesen) bekroond door een adelaar en twee siervazen, balkon en deur- en raamomlijstingen nog uit 1672. Dubbele stoep gereconstrueerd in 2001. Interieur: stucwerkgang uit 1723 in zeer rijke Lodewijk XIV-stijl: kariatiden en atlanten stucbeelden in hoeken en putti in plafondrelif. Tuinhuis (=gemeentelijk monument 280202).

Erven 37 en 38, elk 26 voet breed, van park B in de Vierde Uitleg, werden in 1668 gekocht door Diederick de Vlaming van Oudtshoorn, vrijheer van Westerdijkshorn (ca. 1620-1681). Het dubbele huis dat hij liet bouwen, was pas in 1672 gereed. Aan de Keizersgracht kwam zijn stalgebouw te staan. Hij was kapitein van de burgerij en wordt in 1681 schepen. In hetzelfde jaar komt hij te overlijden. De weduwe Geertruyd Hooft (1633-1709), dochter van Jacob Willemsz Hooft, blijft er wonen, ook na haar tweede huwelijk in 1682 met de paardenhandelaar mr. Jacobus Rotgans (1633-1690).

Haar erfgenamen verkopen het complex in 1709 aan Cornelia Barchman Wuytiers (1657-1718), weduwe van de katholieke koopman Cornelis Blesen (1640-vr 1682), die in het huis gaat wonen. Zij liet het bakstenen attiek vervangen door een barokke beindiging met opzetstuk met een alliantiewapen (Blesen-Wuytiers). Het huis wordt gerfd door haar dochter Johanna Elisabeth Blesen (1680-1738), regentes van het R.K. Maagdenhuis, die er sinds 1719 woont met haar man Godefridus Franciscus Cromhout, heer van de Werve (1695-1764), waarmee zij in 1717 was gehuwd. Zij hebben geen kinderen waardoor het huis na haar overlijden overgaat naar een neef, Amoldus Petrus Blesen, die het huis aan Cromhout verhuurt. Na de dood van Arnoldus komt het huis aan diens dochter Maria (1728-1790), regentes van het R.K. Jongensweeshuis, sinds 1751 de vrouw van Denys Adriaan Roest van Alkemade (1715-1791) (Herengracht 156). Zij woonden er tot 1781.

Cromhout heeft een grote stempel op het huis gedrukt. De gevel van dit grachtenhuis dateert grotendeels nog uit de 17de eeuw en ook het attiek uit 1710 is nog aanwezig (zij het dat de wapens Blesen-Wuytiers zijn vervangen door Cromhout-Blesen). Cromhout liet wel een nieuw hekwerk maken voor het balkon en het interieur vernieuwen. Het 17de-eeuwse voorhuis, achter de ingang op de beletage, werd herschapen in een prachtige hal met rijk stucwerk aan de wanden en plafond. De hoeken van de hal werden afgeschuind met kariatiden en atlanten die als het ware het plafond ondersteunen en die de vier elementen vertegenwoordigen: Neptunus (water), Cybele (aarde), Mercurius (lucht) en Proserpina (vuur). Het is de eerste keer dat in ons land atlanten-figuren werden aangebracht in het interieur. Daartussen werden op drie zijden van de wanden bovendeurstukken aangebracht die de vier seizoenen weergeven: winter, lente en herfst/zomer. Ook werden er in vier medaillons antieke koppen aangebracht. Aan het plafond verscheen rijk stucwerk met een drietal voorstellingen: de Milddadigheid met drie putti, de Moederliefde met een moeder met een kindje aan de borst en de Godsvrucht en ouderliefde met een ooievaar en twee putti (een verwijzing naar de liefdadigheid van de opdrachtgeefster die regentes van het Maagdenhuis is). Pieter Fischer heeft aangetoond dat het stucwerk, dat in opdracht van G.F. Cromhout werd aangebracht, van de hand van Ignatius van Logteren is en gedateerd moet worden op 1723.

Toen in 1895 de dubbele stoep verdween en de ingang werd verplaatst naar de begane grond, had ook de hal plaats kunnen maken voor een nieuw interieur, bijvoorbeeld door n van de voorkamers te vergroten, maar dit gebeurde niet: de prachtige hal met stucwerk bleef behouden, ondanks het feit dat van de deur een raam werd gemaakt. Om die reden was het toe te juichen en gemakkelijk te realiseren om de dubbele stoep te reconstrueren. Dat gebeurde in 2001. Daardoor is de hal weer te ervaren zoals dat vr 1895 het geval is geweest.

Godefridus Franciscus Cromhout (1695-1764) liet voor dit huis door de belangrijke 18de-eeuwse kunstenaar Jacob de Wit (1695-1754) beschilderingen maken, maar die zijn helaas niet langer aanwezig in Herengracht 436: vijf stukken voor het plafond van de zaal, n voor de schoorsteen en n voor het plafond van de uitbouw die in 1719 werd gebouwd. Er is een voorstudie uit 1719 bekend van het plafondstuk voor de uitbouw van de zaal, voorstellende De Twist, met vleermuisvleugels, een twistappel en een blaasbalg, verdreven door de Deugd.

Cromhout beschikte in zijn huis ook nog over een huiskapel. In 1724 betaalde hij Jacob de Wit voor een altaarstuk voor zijn huiskapel.

  • P.M. Fischer. Ignatius en Jan van Logteren, Beeldhouwers en stuckunstenaars in het Amsterdam van de 18de eeuw. Alphen aan de Rijn, 2005: p. 178-183
  • Carla Rogge. 'Over stucwerk in Amsterdamse grachtenhuizen (V) - De gang van Herengracht 436.' Binnenstad 119 (maart 1999)
  • Walther Schoonenberg. 'Herengracht 436. Stoep hersteld op de Herengracht.' Binnenstad 191 (dec. 2001)
  • Hans Tulleners. De Gouden Bocht. 21 monumenten aan de Amsterdamse Herengracht. Open Monumentendag 1989. Amsterdam, 1989: p. 55

MIP-nummer: 10641
Functie: Plafondschildering
Jaartal: 17B; verbouwd 1895
Bouwstijl: Classicistisch

Het Monumenten Inventarisatie Project, afgekort MIP, is een landelijk project van de Nederlandse Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed dat tussen 1986 en 1995 werd uitgevoerd. In de MIP-database zijn cultuurhistorische gegevens opgenomen van 152.400 waardevolle Nederlandse gebouwde objecten uit de periode 1850-1940. Het inventarisatieproject leidde tot de aanwijzing van rijksmonumenten: het Monumenten Selectie Project (MSP). Niet alle MIP-panden werden beschermde rijksmonumenten. Meer informatie: www.nationaalgeoregister.nl.

Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 1847
Adres: Herengracht 436
Adressen: Herengracht 436
Inschrijvingsdatum: 21-05-1970
Redengevende omschrijving: Dubbel huis met gevel van 3 traveen (in de kern XVII B ?, verder XVIIIa, verbouwd 1895/96) met zandstenen hoeklisenen, zandstenen lijst met attiek en dito ingangspartij met balcon.

RM = Rijksmonument. Rijksmonumenten zijn gebouwen of andere objecten die van nationaal belang zijn. Bijvoorbeeld door hun schoonheid of door de geschiedenis van het pand voor Nederland. Nederland telt bijna 62.000 rijksmonumenten. Daarvan bevinden zich 6.635 in de Amsterdamse binnenstad (op 1 januari 2017). Vrijwel alle beschermde rijksmonumenten zijn geregistreerd in 1970.
GM = Gemeentelijk monument. Sommige panden hebben een bijzondere betekenis voor een stad, dorp of regio. In dat geval kan de gemeente zo'n pand op de gemeentelijke monumentenlijst plaatsen. In de Amsterdamse binnenstad bevinden zich 1.193 door de gemeente Amsterdam beschermde monumenten (op 1 januari 2017).
Redengevende omschrijving = Een beschrijving van de belangrijkste uiterlijke kenmerken van het object op het moment van opname op de monumentenlijst. De redengevende omschrijving heeft de status van juridisch document en geeft de reden aan waarom het object is geplaatst op de monumentenlijst. Meer informatie: cultureelerfgoed.nl.

Door de herbouw van de stoep in 2001 is het oude gevelbeeld hersteld (© Walther Schoonenberg)
Door de herbouw van de stoep in 2001 is het oude gevelbeeld hersteld
Herengracht 438, Herengracht 436, Herengracht 434 (© Walther Schoonenberg)
Herengracht 438, Herengracht 436, Herengracht 434
Herengracht 436. Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Herengracht 436. Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Vr de reconstructie van de stoep: deuromlijsting is raamomlijsting (© Walther Schoonenberg)
Vr de reconstructie van de stoep: deuromlijsting is raamomlijsting
17de-eeuwse deur- en raamomlijsting met Lodewijk XIV-toevoeging (© Walther Schoonenberg)
17de-eeuwse deur- en raamomlijsting met Lodewijk XIV-toevoeging
Ingangspartij met 17de-eeuwse deuromlijsting en barok balkonhek (© Walther Schoonenberg)
Ingangspartij met 17de-eeuwse deuromlijsting en barok balkonhek
17de-eeuwse ingangspartij. Merk de kwartkapitelen op. (© Walther Schoonenberg)
17de-eeuwse ingangspartij. Merk de kwartkapitelen op.
17de-eeuwse ingangspartij. Merk de kwartkapitelen op (© Walther Schoonenberg)
17de-eeuwse ingangspartij. Merk de kwartkapitelen op
Op het 17de-eeuwse deuromlijsting is een barok balkonhek geplaatst. (© Walther Schoonenberg)
Op het 17de-eeuwse deuromlijsting is een barok balkonhek geplaatst.
Herengracht 436 (© Walther Schoonenberg)
Herengracht 436
Lodewijk XIV-top op 17de-eeuwse gevel (© Walther Schoonenberg)
Lodewijk XIV-top op 17de-eeuwse gevel
Middenstuk met alliantiewapen en adelaar (© Walther Schoonenberg)
Middenstuk met alliantiewapen en adelaar
Adelaar op het middenstuk (© Walther Schoonenberg)
Adelaar op het middenstuk
De gang met het door Van Logteren gemaakte stucwerk (© Walther Schoonenberg)
De gang met het door Van Logteren gemaakte stucwerk
En van de relifs met putti boven de deur in de gang. (© Walther Schoonenberg)
En van de relifs met putti boven de deur in de gang.
En van de relifs met putti boven de deur in de gang (© Walther Schoonenberg)
En van de relifs met putti boven de deur in de gang
En van de stucbeelden (atlanten) in de gang: Neptunus (© Walther Schoonenberg)
En van de stucbeelden (atlanten) in de gang: Neptunus
En van de stucbeelden (kariatiden) in de gang (© Walther Schoonenberg)
En van de stucbeelden (kariatiden) in de gang
En van de stucbeelden (atlanten) in de gang: Mercurius (© Walther Schoonenberg)
En van de stucbeelden (atlanten) in de gang: Mercurius
En van de stucbeelden (kariatiden) in de gang. (© Walther Schoonenberg)
En van de stucbeelden (kariatiden) in de gang.
Relif in stucwerk in de gang (© Walther Schoonenberg)
Relif in stucwerk in de gang
Relif in stucwerk in de gang (© Walther Schoonenberg)
Relif in stucwerk in de gang
Stucplafond in de gang (© Walther Schoonenberg)
Stucplafond in de gang
Mercurius-Lucht
Mercurius-Lucht
Proserpina-Vuur
Proserpina-Vuur
Neptunus-Water en Cybele-Aarde met daartussen Herfst-Zomer
Neptunus-Water en Cybele-Aarde met daartussen Herfst-Zomer
Lente, bovendeurstukje in de hal
Lente, bovendeurstukje in de hal
Winter, bovendeurstukje in de hal
Winter, bovendeurstukje in de hal
Antieke kop in medaillon in de hal
Antieke kop in medaillon in de hal
Antieke kop in medaillon in de hal
Antieke kop in medaillon in de hal
Milddadigheid, stucplafond in de hal
Milddadigheid, stucplafond in de hal
Moederliefde, stucplafond in de hal
Moederliefde, stucplafond in de hal
Godsvrucht en ouderliefde, stucplafond in de hal
Godsvrucht en ouderliefde, stucplafond in de hal
Detail van het schilderij Gezicht op de bocht van de Herengracht van Gerrit Berckheyde uit 1672 (Rijksmuseum)
Detail van het schilderij Gezicht op de bocht van de Herengracht van Gerrit Berckheyde uit 1672 (Rijksmuseum)
Detail schilderij Hendrik Keun uit 1774 met Cornelis G.J. van Wijckerslooth en Geertruida Maria Roest van Alkemade-Blesen
Detail schilderij Hendrik Keun uit 1774 met Cornelis G.J. van Wijckerslooth en Geertruida Maria Roest van Alkemade-Blesen
Huwelijksglas met wapens van Godefridus Franciscus Cromhout (1695-1764) en Johanna Elisabeth Blesen (1695-1738), 1717
Huwelijksglas met wapens van Godefridus Franciscus Cromhout (1695-1764) en Johanna Elisabeth Blesen (1695-1738), 1717
Voorstudie voor een plafond door Jacob de Wit in 1719
Voorstudie voor een plafond door Jacob de Wit in 1719
Herengracht 436. Opmetingstekening van de voorgevel uit de oorlogsjaren door Publieke Werken
Herengracht 436. Opmetingstekening van de voorgevel uit de oorlogsjaren door Publieke Werken
Herengracht 438, 436 en 434 met opschrift Hollandsche Bank Unie N.V.
Herengracht 438, 436 en 434 met opschrift Hollandsche Bank Unie N.V.
Herbouwde stoep (© Walther Schoonenberg)
Herbouwde stoep
Herengracht 438, 436 en 434 (© Walther Schoonenberg)
Herengracht 438, 436 en 434

[Grachtenboek van Caspar Philips]

Laatste wijziging: april 2021

[Over deze website]   [Contact opnemen]   [Inloggen]