Amsterdam Monumentenstad

Rozengracht 183-193

Adres: Rozengracht 183-193
Oud adres: 189: EE202, wijk 40, klein nr. 117, kadaster E657, verponding 2096
Gebouwtype: Winkel-woonhuis
Bouwstijl: Traditionalisme
Bouwjaar: 1935
Architect: Jan Willem Leeflang en Hendrik Sangster (architecten), Z. Deenik & Zn (aannemer)
Opdrachtgever: Rozenhofje

(13 afbeeldingen)

Rozengracht 183-193

Het complex met drie herplaatste geveltoppen is gebouwd in opdracht van de regenten van het naastgelegen Rozenhofje en kwam in de plaats van inpandige bebouwing met 33 kleine woningen met daarvoor aan de straat een 17de-eeuws dubbel huis met stoep en fronton dat op de nominatie stond aangewezen te worden als beschermd monument. Aanvankelijk was een sober woongebouw met een lijstgevel en dwarskap ontworpen maar dat werd afgekeurd door de Schoonheidscommissie. Het plan met drie herplaatste geveltoppen kreeg wel goedkeuring. De Schoonheidscommissie - voorloper van de welstandscommissie - beschouwde het herplaatsen van geveltoppen als een noodoplossing wanneer geen 'capabele' en 'bevoegde' ontwerper iets acceptabels kon ontwerpen.

Waar is de herkomst van de drie geveltoppen? Het linkerpand heeft een top, nummer 58 op de lijst van Van Houten, die afkomstig is van Boomstraat 16 (tegenwoordig nummer 12) - zie ook de tekening van Van Houten zelf: een vroeg-18de-eeuwse halsgevel met doorboord bloemmotief (gesloopt in 1934). Het middenpand, nummer 12 op de lijst van Van Houten zou afkomstig zijn van het Singel en jarenlang is gedacht dat het de klokgevel betreft, afkomstig van Singel 329-347, een 18de-eeuwse klokgevel (gesloopt in 1925 voor Gerzon). Van Houten vermeldt dit namelijk zelf, maar bij betere beschouwing blijkt de klokgevel niet exact overeen te komen met die op de oude foto: Van Houten heeft een fout gemaakt. Deze top blijkt afkomstig van Herengracht 295, één van de panden gesloopt voor de Telefooncentrale die zowel aan de Herengracht 293-301 als aan het Singel 332-340 werd gevestigd (zij het dat de dekplaten ontbreken die kennelijk waren zoekgeraakt). De oeils-de-boeuf rond de hijsbalk van het linkerpand is samengesteld van de twee oeils-de-boeuf afkomstig van Herengracht 301 dat eveneens voor de Telefooncentrale is gesloopt. Waar de twee oeils-de-boeuf in de middelste geveltop van afkomstig zijn is niet bekend, mogelijk van Nieuwe Teertuinen 26 dat in 1920 werd gesloopt. Het rechterpand heeft de halsgevel met de otter in het fronton afkomstig van Rozengracht 205 in de oude nummering, rechts van het dubbele pand, dat eveneens in 1935 werd gesloopt.

Gebruikte literatuur:

• David Mulder. 'Regenten en gevelornamenten. De Van Houten-monumenten Rozengracht 183-193 nader onderzocht'. In: Het Amsterdam van Jenny Bierenbroodspot. Jaarboek Cuypersgenootschap 2023. Amsterdam, 2025
• Walther Schoonenberg. 'De Van Houtenmonumenten. Een reconstructie van de werkwijze van bouwinspecteur Eelke van Houten (1872-1970).' Bulletin KNOB 2012-4: p. 221-231

[Overige literatuur]

Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 5071
Adres: Rozengracht 183-193
Adressen: Rozengracht 183 ;Rozengracht 185 1,2,3;Rozengracht 189
Inschrijvingsdatum: 23-09-1970
Redengevende omschrijving: Huis, vanwege de zandstenen onderdelen van de gevelhals (1e kwart 18e eeuw) en de gebeeldhouwde omlijsting van de hijsbalk (2e helft 17e eeuw).
Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 5072
Adres: Rozengracht 187
Adressen: Rozengracht 187 1,2,3
Inschrijvingsdatum: 23-09-1970
Redengevende omschrijving: Huis, vanwege de zandstenen onderdelen van de klokvormige geveltop (midden 18e eeuw) en de twee oeils-de-boeuf.
Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 5073
Adres: Rozengracht 191
Adressen: Rozengracht 191 1,2,3;Rozengracht 193
Inschrijvingsdatum: 23-09-1970
Redengevende omschrijving: Huis, vanwege de zandstenen onderdelen van de gevelhals (1e kwart 18e eeuw).

RM = Rijksmonument. Rijksmonumenten zijn gebouwen of andere objecten die van nationaal belang zijn. Bijvoorbeeld door hun schoonheid of door de geschiedenis van het pand voor Nederland. Nederland telt bijna 62.000 rijksmonumenten. Daarvan bevinden zich 6.635 in de Amsterdamse binnenstad (op 1 januari 2017). Vrijwel alle beschermde rijksmonumenten zijn geregistreerd in 1970.
GM = Gemeentelijk monument. Sommige panden hebben een bijzondere betekenis voor een stad, dorp of regio. In dat geval kan de gemeente zo'n pand op de gemeentelijke monumentenlijst plaatsen. In de Amsterdamse binnenstad bevinden zich 1.193 door de gemeente Amsterdam beschermde monumenten (op 1 januari 2017).
Redengevende omschrijving = Een beschrijving van de belangrijkste uiterlijke kenmerken van het object op het moment van opname op de monumentenlijst. De redengevende omschrijving heeft de status van juridisch document en geeft de reden aan waarom het object is geplaatst op de monumentenlijst. Meer informatie: cultureelerfgoed.nl.