Home Binnenstad Objecten Afbeeldingen Berichten Contact

Prinsengracht 841-849

  1. Identificatie
  2. Beschrijving
  3. Prinsengracht 847
  4. Prinsengracht 849
  5. Literatuur
  6. Register
  7. Afbeeldingen
  8. Google Maps

Adres: Prinsengracht 841-849
Oud adres: 841: BB444, wijk 57, klein nr. 118, kadaster I2072, verponding 4033
843: BB445, wijk 57, klein nr. 117, kadaster I2071, verponding 4034
845: BB446, wijk 57, klein nr. 116, kadaster I2070, verponding 4035
847: BB447, wijk 57, klein nr. 115, kadaster I2069, verponding 4036
849: BB448, wijk 57, klein nr. 114, kadaster I2068, verponding 4037
Gebouwtype: Woonhuis
Geveltype: Halsgevel
Bouwstijl: Lodewijk XIV
Bouwjaar: 1701
Architect: Anthonie Turck? (beeldhouwwerk)
Opdrachtgever: Jan van Strijen
Restauratie: 849: 1997, 847: 1999

(27 afbeeldingen)

Vroeg-18de-eeuwse halsgevel-vijfling, alleen 843 en 849 halsgevels gebleven, 849 beste bewaard, alhoewel ook hier stoep verdwenen, gebogen lijstvormig fronton met vulling met leeg wapen; 843: topfronton vervangen door lijstje; 841, 845 en 847: 19de-eeuwse rechte lijstgevels, stoep van 849 in 1997 herbouwd. 847: tuinhuis; interieur: 19de-eeuws stucwerk. 849: Tuin in 1997 hersteld (bebouwing opgeruimd).

De gevel van Prinsengracht 849 is het best bewaarde exemplaar van de vijfling Prinsengracht 841 t/m 849, oorspronkelijk een rijtje van vijf identieke halsgevels uit 1701. Ze zijn gebouwd in opdracht van een speculant, een zekere Jan van Strijen. Vermoedelijk zijn ze gebouwd door de meestertimmerlieden Jan Aertse van den Bergh en Gillis van Born en de meestermetselaar Abraham Domburgh. De zandstenen toppen met klauwstukken met doorboord bloemmotief in een vroege Lodewijk XIV-stijl zijn mogelijk afkomstig uit het atelier van beeldhouwer Antonie Turck, waarvan veel toppen in de Amsterdamse binnenstad uit die periode afkomstig zijn (de toeschrijving is van kunsthistoricus Pieter Fischer).

Thans hebben alleen nog nummers 843 en 849 de oorspronkelijke halsgevel. In de 19de eeuw hebben de andere drie huizen een lijstgevel gekregen. Aan de achtergevels (tuitgevels) is echter nog goed te zien dat het vijf identieke huizen zijn.

Een voorbeeld van een typische 19de-eeuwse verbouwing is Prinsengracht 847, waar in 1897 de stoep werd verwijderd en de ingang naar het souterrain werd verplaatst. Dit gebeurde veel in de 19de eeuw, omdat op die manier de voorkamer op de hoofdverdieping kon worden vergroot. Een dergelijke verbouwing vond doorgaans plaats in combinatie met een wijziging van het interieur. De verandering van de halsgevel naar een lijstgevel vond vermoedelijk al plaats in 1852/53. De zware houten kroonlijst steekt enorm ver uit de gevelvlak naar voren.

De verplaatsing van de ingang van de beletage naar straatniveau had gevolgen voor het interieur: achter de voordeur is een nieuwe spiltrap gemaakt, ongeveer op de plaats waar oorspronkelijk ook de spiltrap zat. Het bovenste gedeelte van de spiltrap uit de bouwtijd is nog aanwezig. Het interieur heeft een 19de-eeuws karakter door de fraaie stucwerkplafonds op de hoofdverdieping. Daar is zowel stucwerk aanwezig uit 1852/53 (in de voor- en achterkamer) als 1897 (in de zijkamer waar vroeger de gang was). De rijk geornamenteerde stucwerkplafonds hebben een rand, die overloopt naar het stucwerk van de schoorsteenmantel, en een typerende rozet in het midden. Het tuinhuis dateert van ca. 1750.

Bij Prinsengracht 849 is bij de laatste restauratie in 1997 het wapen in de halsgeveltop weer ingeschilderd, niet het wapen van de bouwheer in 1701, maar dat van de nieuwe eigenaar, de familie Heijmeijer van Heemstede. De ramen kregen een historische roedeverdeling. De restauratie in 1997, een particulier initiatief, behelsde ook de reconstructie van de onderpui. Deze was in de 19de eeuw gewijzigd: de stoep was gesloopt en de ingang naar het souterrain verplaatst. De twee grote deuren op straatniveau hadden van het huis een drive-in woning kunnen maken, maar daar werd hier niet voor gekozen. De gevel werd aangeheeld, de hoge stoep werd herbouwd en de ingang op de beletage teruggebracht.

Ook de situatie aan de achterzijde werd in de oude staat teruggebracht. De bouwsels waarmee de tuin was volgezet werden geheel gesloopt, tot aan de historische rooilijn van de achtergevel. Het terrein wordt nu weer gebruikt waarvoor het oorspronkelijk was bedoeld, als grachtentuin.

  • P.M. Fischer. Ignatius en Jan van Logteren. Alphen aan den Rijn, 2005: p. 67

Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 4423
Adres: Prinsengracht 841-849
Adressen: Prinsengracht 841
Inschrijvingsdatum: 08-09-1970
Redengevende omschrijving: Pand met gevel (XVIIIa, oorspronkelijk halsgevel) onder rechte lijst (XIX A).
Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 4424
Adres: Prinsengracht 841-849
Adressen: Prinsengracht 843 2,H
Inschrijvingsdatum: 08-09-1970
Redengevende omschrijving: Pand met halsgevel (XVIIIa, herbouwd XIX ?).
Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 4425
Adres: Prinsengracht 841-849
Adressen: Prinsengracht 845 2,3,H
Inschrijvingsdatum: 08-09-1970
Redengevende omschrijving: Pand met gevel (XVIIIa, oorspronkelijk halsgevel) onder rechte lijst (XIX A).
Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 4426
Adres: Prinsengracht 841-849
Adressen: Prinsengracht 847
Inschrijvingsdatum: 08-09-1970
Redengevende omschrijving: Huis uit XVIIIa, waarvan de gevel XIX is verbouwd en voorzien van een rechte lijst.
Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 4427
Adres: Prinsengracht 841-849
Adressen: Prinsengracht 849
Inschrijvingsdatum: 08-09-1970
Redengevende omschrijving: Pand met halsgevel (XVIIIa).

RM = Rijksmonument. Rijksmonumenten zijn gebouwen of andere objecten die van nationaal belang zijn. Bijvoorbeeld door hun schoonheid of door de geschiedenis van het pand voor Nederland. Nederland telt bijna 62.000 rijksmonumenten. Daarvan bevinden zich 6.635 in de Amsterdamse binnenstad (op 1 januari 2017). Vrijwel alle beschermde rijksmonumenten zijn geregistreerd in 1970.
GM = Gemeentelijk monument. Sommige panden hebben een bijzondere betekenis voor een stad, dorp of regio. In dat geval kan de gemeente zo'n pand op de gemeentelijke monumentenlijst plaatsen. In de Amsterdamse binnenstad bevinden zich 1.193 door de gemeente Amsterdam beschermde monumenten (op 1 januari 2017).
Redengevende omschrijving = Een beschrijving van de belangrijkste uiterlijke kenmerken van het object op het moment van opname op de monumentenlijst. De redengevende omschrijving heeft de status van juridisch document en geeft de reden aan waarom het object is geplaatst op de monumentenlijst. Meer informatie: cultureelerfgoed.nl.

Prinsengracht 841-849 (© Walther Schoonenberg)
Prinsengracht 841-849
Prinsengracht 841-849 (© Walther Schoonenberg)
Prinsengracht 841-849
Prinsengracht 841-849 (© Walther Schoonenberg)
Prinsengracht 841-849
Prinsengracht 841-847 (© Walther Schoonenberg)
Prinsengracht 841-847
Prinsengracht 841-843 (© Walther Schoonenberg)
Prinsengracht 841-843
Prinsengracht 847 (© Walther Schoonenberg)
Prinsengracht 847
Prinsengracht 847 (© Walther Schoonenberg)
Prinsengracht 847
Trap met balusters in het souterrain van Prinsengracht 847 (© Walther Schoonenberg)
Trap met balusters in het souterrain van Prinsengracht 847
Originele spiltrap in Prinsengracht 847 (© Walther Schoonenberg)
Originele spiltrap in Prinsengracht 847
Verbouwing van de ingangspartij in 1897
Verbouwing van de ingangspartij in 1897
Stucwerkplafond in de voorkamer en ter plaatse van de vroegere gang van Prinsengracht 847 (© Walther Schoonenberg)
Stucwerkplafond in de voorkamer en ter plaatse van de vroegere gang van Prinsengracht 847
19de-eeuws stucwerkplafond in de voor- en achterkamer van Prinsengracht 847 (© Walther Schoonenberg)
19de-eeuws stucwerkplafond in de voor- en achterkamer van Prinsengracht 847
19de-eeuws schouw en stucwerk in de achterkamer van Prinsengracht 847 (© Walther Schoonenberg)
19de-eeuws schouw en stucwerk in de achterkamer van Prinsengracht 847
Tuinhuis van Prinsengracht 847 (© Walther Schoonenberg)
Tuinhuis van Prinsengracht 847
Prinsengracht 849 (© Walther Schoonenberg)
Prinsengracht 849
Prinsengracht 849 (© Walther Schoonenberg)
Prinsengracht 849
Prinsengracht 849 (1960)
Prinsengracht 849 (1960)
Prinsengracht 849 (© Walther Schoonenberg)
Prinsengracht 849
Halsgevel met doorboord bloemmotief en lijstvormig topfronton (© Walther Schoonenberg)
Halsgevel met doorboord bloemmotief en lijstvormig topfronton
Herbouwde stoep (1997) (© Walther Schoonenberg)
Herbouwde stoep (1997)
Eenvoudige tuitgevels als achtergevels (© Walther Schoonenberg)
Eenvoudige tuitgevels als achtergevels
Achtergevel en teruggebrachte tuin van Prinsengracht 849 (© Walther Schoonenberg)
Achtergevel en teruggebrachte tuin van Prinsengracht 849
Tuin van Prinsengracht 849 (© Walther Schoonenberg)
Tuin van Prinsengracht 849
Prinsengracht 841-849 (Grachtenboek)
Prinsengracht 841-849 (Grachtenboek)
Prinsengracht 845-847
Prinsengracht 845-847
Prinsengracht 843-845
Prinsengracht 843-845
Prinsengracht 849. In de tuin was een uitbouw met monsterzaal 'Waalsteen' (gesloopt).
Prinsengracht 849. In de tuin was een uitbouw met monsterzaal 'Waalsteen' (gesloopt).

Laatste wijziging: december 2021

[Over deze website]   [Contact opnemen]   [Inloggen]