Home Binnenstad Objecten Afbeeldingen Berichten Contact

Keizersgracht 319

't Witte Huys

  1. Identificatie
  2. Beschrijving
  3. Literatuur
  4. Register
  5. Afbeeldingen
  6. Google Maps

Huisnaam: 't Witte Huys
Adres: Keizersgracht 319
Oud adres: KK305, wijk 36, klein nr. 231, kadaster E4555, verponding 504
Postcode: 1016EE
Gebouwtype: Woonhuis
Geveltype: Verhoogde halsgevel
Bouwstijl: Hollands Classicisme
Bouwjaar: 1639, Ī1700
Architect: Philips Vingboons
Opdrachtgever: DaniŽl Sohier
Restauratie: 1943 (A.A. Kok), 1957 (IJ. Kok), 1995/2000

(42 afbeeldingen)

Fraaie zandstenen verhoogde halsgevel, Toscaanse pilasters op begane grond, driehoekig fronton op twee rijen Dorische pilasters over de 1ste en 2de verdieping (in hals geen pilasters), bekroond door een driehoekig topfronton, festoen rond hijsbalk, twee oeil-de-boeuf's, vroegste pilastergevel van Philip Vingboons. Gevel was spierwit geschilderd, maar is na een schilderbeurt van 1996 in een betere Bentheimer kleur geschilderd. Interieur: stucwerkgang in Lodewijk XIV-stijl met stucreliŽfs (vier elementen en vier seizoenen), ovaal trappenhuis met 19de-eeuwse balusters, beschilderde behangsels en plafond met hoekstukken van Jacob de Wit in de voorkamer (van elders), 19de-eeuws interieur van G.B. Salm in de achterkamer, betegelde gang achter dienstingang.

Het huis van Daniel Sohier, zoon van Nicolaas Sohier (zie Keizersgracht 123), is ťťn van de beste voorbeelden van een verhoogde halsgevel in de Hollands classicistische stijl, ontworpen door Philips Vingboons (1607-1678). Met veel vindingrijkheid wist Vingboons in 1639 de klassieke architectuur toe te passen op het - vergeleken met Italiaanse villa's - relatief smalle Amsterdamse woonhuis. Daarvoor was het noodzakelijk de verhoudingen enigszins aan te passen. Keizersgracht 319 is het eerste voorbeeld van een pilastergevel bij een standaard-Amsterdamse grachtenhuis van drie raamassen breed van Philips Vingboons, een spraakmakend ontwerp waarmee Vingboons zijn visitekaartje gaf. Rond 1650 zal de verhoogde halsgevel met pilasters, "de Vingboons-gevel", erg populair worden. De halsgevel zonder pilasters, zoals het door Vingboons ontworpen Herengracht 168 (1638) blijft echter ook bestaan. Mogelijk wilde Sohier iets heel anders dan het juist daarvoor gebouwde huis van Michiel Pauw.

De halsgevel is eigenlijk een versimpelde trapgevel met slechts twee rechte hoeken. Hier is de halsgevel niet vlak, maar opgebouwd met behulp van de klassieke vormentaal bestaande uit pilasters en lijsten. De geheel zandstenen gevel heeft Toscaanse pilasters op de begane grond en Dorische pilasters over de eerste en tweede verdieping, steeds twee aan twee gekoppeld door kroonlijsten en driehoekige frontons. In de hals ontbreken pilasters, maar er is wel een driehoekig topfronton (later zal Vingboons wel pilasters toepassen in de hals). Verder zijn er klauwstukken, siervazen, festoenen rond de hijsbalk en twee oeil-de-boeufs.

Bentheimer zandsteen dat juist uit de groeve komt, is lichtgeel gekleurd, maar daarna wordt het snel donker. In Amsterdam heeft zich de traditie ontwikkeld om zandstenen gevels in "Bentheimer" te schilderen: een verfkleur die de oorspronkelijke zandsteenkleur imiteert. Dat is ook gebeurd bij dit huis. De verf op de gevel werd in de loop van de jaren steeds lichter, totdat de huidige eigenaar/bewoner in 1996 weer terugkeerde naar een 'echte' Bentheimer-kleur.

Als we de tekening van Philips Vingboons in Afbeeldsels vergelijken met de overigens slecht geproportioneerde tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips valt op dat in de 17de eeuw een ingangspartij met stoep en poortje in het midden zat, terwijl eind 18de eeuw ingang en stoep zich aan de rechterzijde bevonden, de huidige situatie. Op de plattegrond van Vingboons is een "voorhuis", een breder gedeelte van de gang aan de voorzijde, te zien, zoals wel vaker voorkomt bij 17de-eeuwse grachtenhuizen, hetgeen correspondeert met de ingangspartij in het midden. Bij een verbouwing in de 18de eeuw is de zijkamer breder gemaakt (van ťťn naar twee traveeŽn) en de hal versmald tot een gang (van twee naar ťťn travee), waardoor de ingang wel naar de rechterzijde moest verhuizen.

De 17de-eeuwse plattegrond getekend door Philips Vingboons toont dat het grachtenhuis een overgangstype vormt naar het standaard-grachtenhuis bestaande uit een voor- en achterhuis. Er is al een achterhuis en een trappenhuis in het tussenlid tussen het voor- en achterhuis, maar er is ook nog een trappenhuis in het voorhuis naast de zijkamer. Deze verdwijnt bij de verbouwing begin 18de eeuw.

Interessant is dat zich in een meterkast in de stoep een deel van de 17de-eeuwse voorgevel is te zien met een duim van een hengsel van het kelderluik. Dit bouwspoor toont aan dat de tekening van Vingboons klopt en dat oorspronkelijk de ingang zich inderdaad in het midden bevond. Achter de dienstingang in de stoep bevindt zich een betegelde gang. De kelder heeft standvinken. Op de zolder is het originele hijswiel nog aanwezig.

De belangrijke 17de-eeuwse voorgevel lijkt na drie restauraties weer meer op de 17de-eeuwse ontwerptekening. Bij de restauratie in 1943 werden de 19de-eeuwse vensters vervangen door roederamen, in 1957 werden delen van de gevel vervangen en de muurankers vervangen, in 1996 tenslotte werden de festoenen tussen de vensters en de jaarsteen teruggebracht (aan de hand van de tekening van A.A. Kok die alsnog als uitgangspunt wordt genomen). Eťn van de festoenen was afkomstig van de Monumentenwerf, de andere is bijgemaakt.

Ook het interieur is meerdere keren verbouwd. De fraaie gewelfde stucgang met marmeren vloer is vermoedelijk vroeg-18de-eeuws. Deze is gemaakt toen de ingang naar rechts verhuisde en de zijkamer werd vergroot. In de gang bevinden zich in halfronde nissen acht stucreliŽfs, de vier elementen en de vier werelddelen (1ste verbouwing). In het tussenlid tussen voor- en achterhuis bevindt zich een monumentaal ovaal trappenhuis uit 1860 met een rijk gesneden mahoniehouten balusters en balustrade (2de verbouwing). In ca. 1890 werden twee kamerinterieurs door architect G.B. Salm Jr. gemaakt, in de voor- en achterkamer (3de verbouwing). De achterkamer krijgt een oud-Hollands karakter met kostbaar goudleerbehang, een houten lambrisering en een grote houten schouw met Delfts-blauwe tegeltjes. Bij de restauratie in 1957/58 werd de voorkamer voorzien van een van elders afkomstig interieur: beschilderde behangsels van De Moucheron (van kasteel Nijenhuis bij Wijhe, Overijssel) en een plafond met hoekstukken van Jacob de Wit (van een pand aan de Herengracht 609) (4de verbouwing).

  • Koen Ottenheym. Philips Vingboons (1607-1678). Architect. Zutpen, 1989: p. 79-82
  • Paul Spies e.a. Het Grachtenboek Den Haag, 1991: p. 49, 68
  • H.J. Zantkuijl. Bouwen in Amsterdam. Amsterdam, 1993: p. 277, 295, 444

Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 2308
Adres: Keizersgracht 319
Adressen: Keizersgracht 319
Inschrijvingsdatum: 05-06-1970
Redengevende omschrijving: Pand met zandstenen pilaster-halsgevel met oeils-de-boeuf en frontons, in 1639 gebouwd door Philips Vingboons; empire deur, 3 Louis XIV flesbalusters, gevellantaren.

RM = Rijksmonument. Rijksmonumenten zijn gebouwen of andere objecten die van nationaal belang zijn. Bijvoorbeeld door hun schoonheid of door de geschiedenis van het pand voor Nederland. Nederland telt bijna 62.000 rijksmonumenten. Daarvan bevinden zich 6.635 in de Amsterdamse binnenstad (op 1 januari 2017). Vrijwel alle beschermde rijksmonumenten zijn geregistreerd in 1970.
GM = Gemeentelijk monument. Sommige panden hebben een bijzondere betekenis voor een stad, dorp of regio. In dat geval kan de gemeente zo'n pand op de gemeentelijke monumentenlijst plaatsen. In de Amsterdamse binnenstad bevinden zich 1.193 door de gemeente Amsterdam beschermde monumenten (op 1 januari 2017).
Redengevende omschrijving = Een beschrijving van de belangrijkste uiterlijke kenmerken van het object op het moment van opname op de monumentenlijst. De redengevende omschrijving heeft de status van juridisch document en geeft de reden aan waarom het object is geplaatst op de monumentenlijst. Meer informatie: cultureelerfgoed.nl.

Het 'Witte Huis' van Philips Vingboons (© Walther Schoonenberg)
Het 'Witte Huis' van Philips Vingboons
Keizersgracht 319 (© Walther Schoonenberg)
Keizersgracht 319
Verhoogde halsgevel (© Walther Schoonenberg)
Verhoogde halsgevel
Festoenen (© Walther Schoonenberg)
Festoenen
Osseoog (© Walther Schoonenberg)
Osseoog
Keizersgracht 317 en 319 gezien vanaf het dak van Felix Meritis (© Walther Schoonenberg)
Keizersgracht 317 en 319 gezien vanaf het dak van Felix Meritis
Keizersgracht 319 en 321 (© Walther Schoonenberg)
Keizersgracht 319 en 321
Stoepenstrook (© Walther Schoonenberg)
Stoepenstrook
Keizersgracht 319 t/m 331 (© Walther Schoonenberg)
Keizersgracht 319 t/m 331
Keizersgracht 319. Tekening van Philips Vingboons
Keizersgracht 319. Tekening van Philips Vingboons
Poortje op de tekening van Ph. Vingboons
Poortje op de tekening van Ph. Vingboons
Tekening van de plattegrond van Philips Vingboons
Tekening van de plattegrond van Philips Vingboons
Keizersgracht 319 met stoep in het midden waarop iemand staat en 321 met de oorspronkelijke trapgevel
Keizersgracht 319 met stoep in het midden waarop iemand staat en 321 met de oorspronkelijke trapgevel
Keizersgracht 319. Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Keizersgracht 319. Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Op de foto van vůůr restauratie staan 19de-eeuwse vensters
Op de foto van vůůr restauratie staan 19de-eeuwse vensters
Restauratietekening van A.A. Kok
Restauratietekening van A.A. Kok
Keizersgracht 319 en 321 vůůr restauratie
Keizersgracht 319 en 321 vůůr restauratie
Keizersgracht 319 en 321 na restauratie
Keizersgracht 319 en 321 na restauratie
Bouwspoor van 17de-eeuwse gevel achter de huidige stoep (© Walther Schoonenberg)
Bouwspoor van 17de-eeuwse gevel achter de huidige stoep
Gang met gewelfde stucplafond uit begin 18de eeuw (© Walther Schoonenberg)
Gang met gewelfde stucplafond uit begin 18de eeuw
StucreliŽf in de gang: de Vier Werelddelen, AziŽ (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in de gang: de Vier Werelddelen, AziŽ
StucreliŽf in de gang, de Vier Werelddelen, Afrika (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in de gang, de Vier Werelddelen, Afrika
StucreliŽf in de gang, de Vier Werelddelen, Amerika (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in de gang, de Vier Werelddelen, Amerika
StucreliŽf in de gang, de Vier Werelddelen, Europa (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in de gang, de Vier Werelddelen, Europa
StucreliŽf in de gang, de Vier Elementen (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in de gang, de Vier Elementen
StucreliŽf in de gang, de Vier Elementen (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in de gang, de Vier Elementen
StucreliŽf in de gang, de Vier Elementen (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in de gang, de Vier Elementen
StucreliŽf in de gang, de Vier Elementen (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in de gang, de Vier Elementen
StucreliŽf in de gang boven de toegang naar het tussenlid (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in de gang boven de toegang naar het tussenlid
Voorkamer met ingebrachte behangsels (© Walther Schoonenberg)
Voorkamer met ingebrachte behangsels
Plafond voorkamer met van elders ingebrachte hoekstukken van Jacob de Wit
Plafond voorkamer met van elders ingebrachte hoekstukken van Jacob de Wit
Hoekstuk plafond Jacob de Wit (© Walther Schoonenberg)
Hoekstuk plafond Jacob de Wit
Hoekstuk plafond Jacob de Wit (© Walther Schoonenberg)
Hoekstuk plafond Jacob de Wit
Hoekstuk plafond Jacob de Wit (© Walther Schoonenberg)
Hoekstuk plafond Jacob de Wit
Hoekstuk plafond Jacob de Wit (© Walther Schoonenberg)
Hoekstuk plafond Jacob de Wit
Achterkamer (© Walther Schoonenberg)
Achterkamer
Trappenhuis in tussenlid (© Walther Schoonenberg)
Trappenhuis in tussenlid
Beginbaluster (© Walther Schoonenberg)
Beginbaluster
Trapbalustrade (© Walther Schoonenberg)
Trapbalustrade
Trapbalustrade (© Walther Schoonenberg)
Trapbalustrade
Trappenhuis (© Walther Schoonenberg)
Trappenhuis
Zaal (© Walther Schoonenberg)
Zaal

Laatste wijziging: september 2020

[Over deze website]   [Contact opnemen]   [Inloggen]