Home Binnenstad Objecten Afbeeldingen Berichten Contact

Keizersgracht 401

Marseille

  1. Identificatie
  2. Beschrijving
  3. Literatuur
  4. Register
  5. Afbeeldingen
  6. Google Maps

Huisnaam: Marseille
Adres: Keizersgracht 401
Oud adres: HH462, wijk 33, klein nr. 188, kadaster E4077, verponding 5895
Postcode: 1016EK
Gebouwtype: Woonhuis
Geveltype: Verhoogde halsgevel
Bouwstijl: Hollands Classicisme
Bouwjaar: 1665, 1730
Opdrachtgever: Isaac Fouquier (1665), Dirk van der Meer (1730), Hester Isabella Elias (1791)
Bewoners: Isaac Fouquier (1614-1680), Egbert de Vrij (1626-1701), Wouter Valckenier (1650-1707), Jeremias van der Meer (1649-1729), Dirk van der Meer (1686-1738) en Debora Elias (1691-1772), Hester Isabella Elias (1766-1810)
Eigendom: Stichting voor Fotografie
Restauratie: 1998/99

[Huis Marseille]

(45 afbeeldingen)

Zandstenen verhoogde halsgevel in Vingboons-stijl, Dorische pilasters in onderbouw, Ionische pilasters over twee verdiepingen en Corinthische pilasters in hals die gebogen topfronton met schelp dragen, vier kinderfiguren in klauwstukken, twee oeil-de-boeuf's, festoen, gevelsteen met 'Marseille'. Interieur: fraaie stucwerkgang met reliŽfs en plafondreliŽf met Mercurius, plafondstuk Jacob de Wit uit 1730 (Apollo tronend op de wolken met Minerva en de negen muzen) in zaal uit Rijksmuseum teruggekeerd, tuinkamer met buffetkast in Lodewijk XVI-stijl, antieke keuken. Tuinhuis herbouwd.

Het huis Marseille is een bijzonder fraai voorbeeld van een verhoogde halsgevel in de Hollands classicistische stijl naar Philips Vingboons (maar voorzover bekend niet van de bouwmeester zelf). De bouwheer was de koopman Isaac Fouquier (1614-1680), die handelsbelangen had in het Middellandse Zeegebied en de Levant. Toen in 1660 de erven op de Keizersgracht (26 voet breed en 126 voet diep) werden uitgegeven, kocht Fouquier een kavel waarop hij het huis Marseille liet bouwen. Het huis is dus oorspronkelijke bebouwing. Het ernaast gelegen pakhuis Maarseveen, Keizersgracht 403, hoorde lange tijd bij het koopmanshuis Marseille.

De geheel natuurstenen gevel wordt versierd door een gestapelde pilasterorde: Dorische pilasters in de onderbouw, Ionische pilasters over twee verdiepingen en Corinthische pilasters die de hals vormen waarop een gebogen topfronton met schelp staat. Het hoofdgestel boven de pilasters springt steeds in het midden terug, zodat het hijsen van goederen geen hinder ondervindt. De klauwstukken zijn versierd met kinderfiguren; aan beide zijden bevinden zich twee kinderfiguren, de ťťn klauterend, de ander zittend. Verder zien we een vlakgehakt wapen met helmteken in de hals, twee oeil-de-boeufs in de verhoogde hals en festoenen tussen de vensters. Op de gevelsteen in de fries aan de bovenzijde van de onderpui is een vogelvlucht van de stad Marseille in reliŽf gebeeldhouwd, waaronder in gouden letters de naam van het huis is aangebracht. De festoenen (guirlandes) bestaan uit kostbaar fruit als citroenen, druiven en granaatappels, uit de landen waar Fouquier op handelde.

De 17de-eeuwse structuur van het pand is bewaard gebleven; ook de kap is nog origineel. Het 17de-eeuwse interieur is echter in 1730 veranderd, in opdracht van Dirk van der Meer (1686-1738) en zijn vrouw en Debora Elias (1691-1772). Dirk erfde in 1729 het huis van zijn vader, de koopman Jeremias van der Meer die het huis in 1709 had gekocht. Het toen nog geheel 17de-eeuwse huis werd naar de mode van de tijd aangepast, in de toen gangbare Lodewijk XIV-stijl. De gang met zijn marmeren vloer en lambrisering en stucwerk-decoratie is een goed voorbeeld van een gang in een Amsterdams koopmanshuis, uitgevoerd in de Lodewijk XIV-stijl: de gang is statig en symmetrisch. Omdat de gang in een smal grachtenhuis aan ťťn zijde van het huis is gelegen, bevinden zich achter de deuren ondiepe kasten; de suggestie wordt gewekt dat aan beide zijden van de gang kamers zijn gelegen.

De vloer en lambrisering van de gang zijn bekleed met marmeren platen die spiegelbeeldig zijn gelegd. Het decoratieve stucwerk op de wanden en het plafond bestaat uit typische Lodewijk XIV-ornamentiek. Boven de deuren zijn grote schelpen aangebracht.

Het plafond van het tussenlid, naast de binnenplaats, laat een groot reliŽf zien met Mercurius, god van de handel. Het reliŽf boven de trap naar de zaal en het souterrain laat een vrouwenfiguur zien die de Overwinning symboliseert: het harnas en de kanonkogels staan voor de oorlog, de palmtak en hoorn des overvloeds voor vrede en voorspoed. Het gesloten trappenhuis laat zien dat het huis in de kern 17de-eeuws.

In de zaal, de belangrijkste ruimte van het huis op de hoofdverdieping van het achterhuis, bevindt zich een plafondstuk van Jacob de Wit (1695-1754) uit Ī1730, Apollo tronend op de wolken met Minerva en de negen muzen. Het plafondstuk, gemaakt in opdracht van Dirk van der Meer, bevond zich al vanaf 1917 in het Rijksmuseum, maar keerde in 2004 na een grondige restauratie op de oorspronkelijke locatie terug, zij het in een vlak plafond, want het oorspronkelijke stucplafond is niet langer aanwezig. Het doek is verkleind en was oorspronkelijk klaverbladvormig. Er was overigens nog een plafondstuk van Jacob de Wit in dit huis, namelijk in de voorkamer. Hier is het plafond wel nog uit de tijd van Dirk van der Meer, maar in het middenvak is leeg.

Het huis blijft lang in de familie. In 1791 is het huis opnieuw verbouwd, in opdracht van Hester Isabella Elias (1766-1810). Uit deze periode stammen twee grijs-marmeren schouwen en een prachtige ingebouwde buffetkast met fonteintje in de tuinkamer, de kamer onder de zaal in het achterhuis. De buffetkast is versierd met een vaas en festoenen in de vormgeving van de Lodewijk XVI-stijl.

Het huis werd in 1998/99 gerestaureerd, waarbij o.a. het stucwerk in de gang werd aangevuld. Vanaf september 1999 is in het huis de culturele instelling Huis Marseille, Stichting voor Fotografie, gehuisvest, waardoor het huis voor het eerst als tentoonstellingsruimte voor het publiek toegankelijk is. In 2004 werd het 18de-eeuwse tuinhuis herbouwd. In 2011 werd een uitbreiding naar het naastgelegen huis, Keizersgracht 399, gerealiseerd dat bij het museum werd getrokken.

Een huis als dit herbergt vele geheimen. Dat bleek wel toen in de achterkamer boven de deuren naar de voorkamer een voortekening werd gevonden van een niet meer aanwezige stucwerkdecoratie met het familiewapen Van der Meer.

  • Bewaard in het hart, een selectie van 63 Amsterdamse woon- en pakhuizen uit de periode van 1450 tot 1825 gekozen uit een totaal van 650 percelen die tijdens de eerste tien jaar van het gemeentelijk Bureau Monumentenzorg zijn gerestaureerd (1953-1963). Amsterdam, 1965: p. 78
  • P.M. Fischer. Ignatius en Jan van Logteren. Alphen aan den Rijn, 2005: p. 24
  • Caroline Hanken. Een huis genaamd Marseille Leven aan een Amsterdamse gracht van de zeventiende eeuw tot nu. Rotterdam, 2019
  • Walther Schoonenberg. 'Een tuinhuis herbouwd.' Binnenstad 205 (mei 2004)
  • Paul Spies e.a. Het Grachtenboek. Den Haag, 1991: p. 76-77

Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 2338
Adres: Keizersgracht 401
Adressen: Keizersgracht 401
Inschrijvingsdatum: 09-06-1970
Redengevende omschrijving: Pand met zandstenen pilaster-halsgevel met oeils-de-boeuf en gevelsteen (XVIIc). Versierde stoep en snijraam hek XVIII. Inwendig: zeer fraaie stucgang (XVIIIb).

RM = Rijksmonument. Rijksmonumenten zijn gebouwen of andere objecten die van nationaal belang zijn. Bijvoorbeeld door hun schoonheid of door de geschiedenis van het pand voor Nederland. Nederland telt bijna 62.000 rijksmonumenten. Daarvan bevinden zich 6.635 in de Amsterdamse binnenstad (op 1 januari 2017). Vrijwel alle beschermde rijksmonumenten zijn geregistreerd in 1970.
GM = Gemeentelijk monument. Sommige panden hebben een bijzondere betekenis voor een stad, dorp of regio. In dat geval kan de gemeente zo'n pand op de gemeentelijke monumentenlijst plaatsen. In de Amsterdamse binnenstad bevinden zich 1.193 door de gemeente Amsterdam beschermde monumenten (op 1 januari 2017).
Redengevende omschrijving = Een beschrijving van de belangrijkste uiterlijke kenmerken van het object op het moment van opname op de monumentenlijst. De redengevende omschrijving heeft de status van juridisch document en geeft de reden aan waarom het object is geplaatst op de monumentenlijst. Meer informatie: cultureelerfgoed.nl.

Huis Marseille, Keizersgracht 401 (© Walther Schoonenberg)
Huis Marseille, Keizersgracht 401
Keizersgracht 401. Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Keizersgracht 401. Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Keizersgracht 401-403. Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Keizersgracht 401-403. Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Keizersgracht 399, 401 en 403. Historische foto uit de oorlogsjaren.
Keizersgracht 399, 401 en 403. Historische foto uit de oorlogsjaren.
Keizersgracht 401 (© Walther Schoonenberg)
Keizersgracht 401
Klauwstukken met vier putti (© Walther Schoonenberg)
Klauwstukken met vier putti
Keizersgracht 401 (© Walther Schoonenberg)
Keizersgracht 401
Putti in de klauwstukken (© Walther Schoonenberg)
Putti in de klauwstukken
Putti in de klauwstukken (© Walther Schoonenberg)
Putti in de klauwstukken
Segmentvormig fronton met schelp (© Walther Schoonenberg)
Segmentvormig fronton met schelp
Oeil-de-boeuf (osseoog) (© Walther Schoonenberg)
Oeil-de-boeuf (osseoog)
Festoen (© Walther Schoonenberg)
Festoen
Corinthisch kapiteel in halsgeveltop (© Walther Schoonenberg)
Corinthisch kapiteel in halsgeveltop
Putto in geveltop (© Walther Schoonenberg)
Putto in geveltop
Putto in geveltop (© Walther Schoonenberg)
Putto in geveltop
Gevelsteen Marseille (© Walther Schoonenberg)
Gevelsteen Marseille
Gang met marmer en stucwerk (© Walther Schoonenberg)
Gang met marmer en stucwerk
Gang met marmer en stucwerk (© Walther Schoonenberg)
Gang met marmer en stucwerk
Schelp in stucwerk boven deur in de gang (© Walther Schoonenberg)
Schelp in stucwerk boven deur in de gang
Stucplafond van de gang (© Walther Schoonenberg)
Stucplafond van de gang
Stucplafond in de gang (© Walther Schoonenberg)
Stucplafond in de gang
StucwerkreliŽfs in de gang (© Walther Schoonenberg)
StucwerkreliŽfs in de gang
StucreliŽf plafond met Mercurius (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf plafond met Mercurius
StucreliŽf in het plafond van de gang met Mercurius (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in het plafond van de gang met Mercurius
StucreliŽf in het plafond van de gang met Mercurius (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf in het plafond van de gang met Mercurius
StucwerkreliŽfs in de gang (© Walther Schoonenberg)
StucwerkreliŽfs in de gang
StucreliŽf boven de ingang naar de zaal voorstellende de Overwinning (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf boven de ingang naar de zaal voorstellende de Overwinning
ReliŽf in stucwerk in de gang boven de ingang naar de Zaal (© Walther Schoonenberg)
ReliŽf in stucwerk in de gang boven de ingang naar de Zaal
StucreliŽf boven de ingang naar de zaal (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf boven de ingang naar de zaal
StucreliŽf boven de ingang naar de zaal (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf boven de ingang naar de zaal
Zaal met teruggebracht plafondstuk van Jacob de Wit (© Walther Schoonenberg)
Zaal met teruggebracht plafondstuk van Jacob de Wit
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (© Walther Schoonenberg)
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): Apollo en Minerva (© Walther Schoonenberg)
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): Apollo en Minerva
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): de muzen Clio, Thalia en Melpomene (© Walther Schoonenberg)
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): de muzen Clio, Thalia en Melpomene
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): de muzen Terpsichore, Euterpe en Kalliope (© Walther Schoonenberg)
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): de muzen Terpsichore, Euterpe en Kalliope
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): de muze Polyhymnia (© Walther Schoonenberg)
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): de muze Polyhymnia
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): Mercurius (© Walther Schoonenberg)
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): Mercurius
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): de muze Erato (© Walther Schoonenberg)
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): de muze Erato
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): de muze Urania met een hemelglobe (© Walther Schoonenberg)
Plafondstuk van Jacob de Wit in de Zaal (detail): de muze Urania met een hemelglobe
Plafond voorkamer (© Walther Schoonenberg)
Plafond voorkamer
Voortekening stucwerk met familiewapen in achterkamer (© Walther Schoonenberg)
Voortekening stucwerk met familiewapen in achterkamer
Buffetkast tuinkamer in Lodewijk XVI-stijl (© Walther Schoonenberg)
Buffetkast tuinkamer in Lodewijk XVI-stijl
Buffetkast tuinkamer in Lodewijk XVI-stijl (© Walther Schoonenberg)
Buffetkast tuinkamer in Lodewijk XVI-stijl
Antieke keuken in het souterrain (© Walther Schoonenberg)
Antieke keuken in het souterrain
Tuinhuis herbouwd in 2003/04 (© Walther Schoonenberg)
Tuinhuis herbouwd in 2003/04

Laatste wijziging: februari 2020

[Over deze website]   [Contact opnemen]   [Inloggen]