Home Binnenstad Objecten Afbeeldingen Berichten Contact

Herengracht 132

  1. Identificatie
  2. Beschrijving
  3. Literatuur
  4. Register
  5. Afbeeldingen
  6. Google Maps

Adres: Herengracht 132
Oud adres: RR270, wijk 44, klein nr. 385, kadaster D5674, verponding 3118
Gebouwtype: Woonhuis
Geveltype: Lijstgevel
Bouwstijl: Lodewijk XVI
Bouwjaar: 1615, 1787, 1800
Opdrachtgever: Jacob de Flines (1683)
Restauratie: 2014/16

(39 afbeeldingen)

In de 17de eeuw twee huizen, in 1787 samengevoegd achter een grote lijstgevel (zes ramen) onder een dwarsdak, waarbij een lijst met consoles in Lodewijk XVI-stijl werd aangebracht. Ingangspartij met stoep, balusters en deur in Empire-stijl ca. 1800. Interieur: Dorisch portaal in de hal en daarachter een gewelfde stucgang uit 1684/85 (voortgezet in het gesloten trappenhuis), linkerachterkamer 1ste verd: 19de-eeuwse stijlkamer van Jan Springer. Behangsels van De Lairesse en Jan Glauber en betimmering van de zaal (ca. 1687) is in 1910 uit het huis verwijderd (in collectie Rijksmuseum). Deels afgebrand op 1 januari 2008 door vuurwerk. Gerestaureerd 2014/16.

Herengracht 132 heeft een rijke geschiedenis. In ca. 1615 werd door stokviskoper Jan Pietersz de Witt een huis op anderhalve kavel gebouwd, dat nog te zien is in het Grachtenboek van Caspar Philips uit 1770. Het is van het zuivere dubbele-huistype dat toen gangbaar was: twee drieassige vleugels naast elkaar, ieder met een trapgeveltop. De dubbele trapgeveltop in de Amsterdamse renaissance-stijl van Hendrick de Keyser was rijkelijk versierd met ornamenten op de trappen en ontlastingsbogen boven de vensters. Het huis heette toen 'De propheet Jonas'. In 1683 kocht Jacob de Flines (1655-1720) het grachtenhuis. In zijn opdracht werd het huis in 1684/85 verbouwd en rijk versierd. De hal kreeg tegenover de ingang een eikenhouten portaal met Dorische pilasters (dat in 1910 met grenen betimmeringen aan beide zijden werd uitgebreid). De gang voorbij dit portaal had een stucgewelf. De zaal werd door Johan Glauber beschilderd met landschappen, die door Gerard de Lairesse met figuren werden gestoffeerd, terwijl een ander vertrek door Frederick de Moucheron werd versierd met vier Italiaanse landschappen waarin De Lairesse op de voorgrond vrouwenfiguren aanbracht. De beschilderingen waren in de zaal opgenomen in een betimmering met Korinthische pilasters. Dit interieur is in 1910 uit het pand verwijderd. De behangsels van Glauber en De Lairesse zijn thans in eigendom van het Rijksmuseum, de betimmering bevindt zich in het depot van het Amsterdams Historisch Museum. Jacob de Flines en zijn dochter Elisabeth (1681-1746) vochten een langdurige vete uit, die begon toen Elisabeth er in 1701 met de knecht van haar vader, Eduard Back, vandoor ging, met onder meer het huis als inzet. De erven van Elisabeth hebben het pand in 1747 verkocht.

Een andere grote verbouwing vond plaats in 1787: het huis werd achter met n en aan de voorzijde met twee verdiepingen verhoogd en van een nieuwe gevel voorzien met een rechte houten kroonlijst met consoles, trigliefen en friesvensters in de toen moderne Lodewijk XVI-stijl met daarachter een dwarskap. Veel van het 17de-eeuwse pand bleef echter in stand. Dat blijkt ook uit het feit dat het pand is verzakt: kennelijk kan de 17de-eeuwse fundering de extra verdiepingen niet dragen. De nieuwe eigenaar was van plan funderingsherstel te laten doen. Echter, op de nieuwjaarsnacht van 1 januari 2008 brandde het monumentale pand af door een ingeslagen vuurpijl. De beletage heeft de brand redelijk goed doorstaan. Zo zijn de hal en ook de belangrijke 19de-eeuwse stijlkamer, ontworpen door architect Jan Springer (bekend van onder meer de Stadsschouwburg), niet verloren gegaan. De kamer is gerestaureerd.

Door de brand kwam de houten draagconstructie van het stucplafond van de zgn. gewelfde stucgang in het zicht. Ook het trappenhuis had een in stucwerk gemaakt gewelf. Het gesloten trappenhuis heeft zoals gebruikelijk in de 17de eeuw dubbele poortjes.

Het hele bovengedeelte van het grachtenhuis is herbouwd. De kroonlijst is opnieuw gesneden met de verkoolde resten als voorbeeld.

  • Machiel Bosman. Elisabeth de Flines. Een onmogelijke liefde in de achttiende eeuw. Amsterdam: 2008
  • I.H. van Eeghen, G. Roosegaarde Bisschop, H.F. Wijnman. Vier eeuwen Herengracht. Amsterdam, 1976: p. 441
  • G. de Flines. 'De weduwe Jacob de Flines en zoonen. Correspondentie uit de periode 1722-1729. Jaarboek Amstelodamum 77 (1985): p. 89-106
  • Walther Schoonenberg. 'Herengracht 132 afgebrand.' Binnenstad 226 (febr. 2008)
  • Pieter Vlaardingerbroek. ''de Architectuur behulpsaam' Het zeventiende-eeuwse interieur en de geschilderde zaal van Herengracht 132.' Jaarboek M&A 8 (2009): p. 45-55
  • H.J. Zantkuijl. Bouwen in Amsterdam. Het woonhuis in de stad. Amsterdam, 1993: p. 488

Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 1746
Adres: Herengracht 132
Adressen: Herengracht 132 A B C D E
Inschrijvingsdatum: 26-05-1970
Redengevende omschrijving: Pand met zesraamsgevel onder Louis XVI triglyfenlijst met consoles; stoep, deurpartij en hekjes empire.

RM = Rijksmonument. Rijksmonumenten zijn gebouwen of andere objecten die van nationaal belang zijn. Bijvoorbeeld door hun schoonheid of door de geschiedenis van het pand voor Nederland. Nederland telt bijna 62.000 rijksmonumenten. Daarvan bevinden zich 6.635 in de Amsterdamse binnenstad (op 1 januari 2017). Vrijwel alle beschermde rijksmonumenten zijn geregistreerd in 1970.
GM = Gemeentelijk monument. Sommige panden hebben een bijzondere betekenis voor een stad, dorp of regio. In dat geval kan de gemeente zo'n pand op de gemeentelijke monumentenlijst plaatsen. In de Amsterdamse binnenstad bevinden zich 1.193 door de gemeente Amsterdam beschermde monumenten (op 1 januari 2017).
Redengevende omschrijving = Een beschrijving van de belangrijkste uiterlijke kenmerken van het object op het moment van opname op de monumentenlijst. De redengevende omschrijving heeft de status van juridisch document en geeft de reden aan waarom het object is geplaatst op de monumentenlijst. Meer informatie: cultureelerfgoed.nl.

Herengracht 132 na restauratie (© Walther Schoonenberg)
Herengracht 132 na restauratie
Herengracht 132 (© Walther Schoonenberg)
Herengracht 132
Stoep met balusters in Empire-stijl (© Walther Schoonenberg)
Stoep met balusters in Empire-stijl
Stoepbalusters in Empire-stijl (© Walther Schoonenberg)
Stoepbalusters in Empire-stijl
Deur en bovenlicht met lantaarn in Empire-stijl (© Walther Schoonenberg)
Deur en bovenlicht met lantaarn in Empire-stijl
Fraaie bovenlichtlantaarn in Empire-stijl
Fraaie bovenlichtlantaarn in Empire-stijl
Achtergevel (© Walther Schoonenberg)
Achtergevel
Herengracht 132 na de brand (© Walther Schoonenberg)
Herengracht 132 na de brand
Herengracht 132 in brand in nieuwjaarsnacht 2008.
Herengracht 132 in brand in nieuwjaarsnacht 2008.
Herengracht 132 op een oude foto
Herengracht 132 op een oude foto
Herengracht 132 direct na de brand (© Walther Schoonenberg)
Herengracht 132 direct na de brand
Deel van de kroonlijst wordt na de brand van het pand getakeld. (© Walther Schoonenberg)
Deel van de kroonlijst wordt na de brand van het pand getakeld.
Herengracht 132. Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Herengracht 132. Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Plattegrond van de beletage en 1ste verdieping in 1615
Plattegrond van de beletage en 1ste verdieping in 1615
Plattegrond van de beletage en 1ste verdieping in 1684/85
Plattegrond van de beletage en 1ste verdieping in 1684/85
Achtergevel (© Walther Schoonenberg)
Achtergevel
Hangende uitbouw aan de achtergevel met secreten (© Walther Schoonenberg)
Hangende uitbouw aan de achtergevel met secreten
Reconstructie van de kroonlijst (© Walther Schoonenberg)
Reconstructie van de kroonlijst
Console van de kroonlijst in Lodewijk XVI-stijl (© Walther Schoonenberg)
Console van de kroonlijst in Lodewijk XVI-stijl
Dorisch portaal (© Walther Schoonenberg)
Dorisch portaal
Detail van het Dorisch portaal (© Walther Schoonenberg)
Detail van het Dorisch portaal
Dorisch portaal vr restauratie (© Walther Schoonenberg)
Dorisch portaal vr restauratie
Dorisch portaal (© Walther Schoonenberg)
Dorisch portaal
Uitbreiding van het portaal uit 1910 (© Walther Schoonenberg)
Uitbreiding van het portaal uit 1910
Dubbele poortjes trappenhuis vr restauratie (© Walther Schoonenberg)
Dubbele poortjes trappenhuis vr restauratie
Constructie van stucgewelf zichtbaar na de brand (© Walther Schoonenberg)
Constructie van stucgewelf zichtbaar na de brand
17de-eeuws sleutelstuk (© Walther Schoonenberg)
17de-eeuws sleutelstuk
Moer- en kinderbalkenplafond linker-achterkamer beletage (© Walther Schoonenberg)
Moer- en kinderbalkenplafond linker-achterkamer beletage
Springer-kamer (linker-achterkamer 1ste verd.) (© Walther Schoonenberg)
Springer-kamer (linker-achterkamer 1ste verd.)
Schouw in de Springerkamer (© Walther Schoonenberg)
Schouw in de Springerkamer
Hoekstuk stucwerkplafond Springer-kamer (© Walther Schoonenberg)
Hoekstuk stucwerkplafond Springer-kamer
Houten lambrisering van de Springerkamer (© Walther Schoonenberg)
Houten lambrisering van de Springerkamer
Stijlkamer van Jan Springer vr de restauratie (© Walther Schoonenberg)
Stijlkamer van Jan Springer vr de restauratie
De hal met een Dorisch portaal uit 1684/85, uitgebreid in 1910
De hal met een Dorisch portaal uit 1684/85, uitgebreid in 1910
De zaal met Korinthische pilasters uit 1684/85 en verder 19de-eeuwse aankleding
De zaal met Korinthische pilasters uit 1684/85 en verder 19de-eeuwse aankleding
En van de behangsels van G. de Lairesse en J. Glauber (Rijksmuseum)
En van de behangsels van G. de Lairesse en J. Glauber (Rijksmuseum)
En van de behangsels van G. de Lairesse en J. Glauber (Rijksmuseum)
En van de behangsels van G. de Lairesse en J. Glauber (Rijksmuseum)
En van de behangsels van G. de Lairesse en J. Glauber (Rijksmuseum)
En van de behangsels van G. de Lairesse en J. Glauber (Rijksmuseum)
En van de behangsels van G. de Lairesse en J. Glauber (Rijksmuseum)
En van de behangsels van G. de Lairesse en J. Glauber (Rijksmuseum)

Laatste wijziging: april 2019

[Over deze website]   [Contact opnemen]   [Inloggen]