Home Binnenstad Objecten Afbeeldingen Berichten Contact

Singel 542-548

Gebouw Muntstaete

  1. Identificatie
  2. Beschrijving
  3. Huis Huydecoper
  4. Literatuur
  5. Register
  6. Afbeeldingen
  7. Google Maps

Naam: Gebouw Muntstaete
Adres: Singel 542-548
Reguliersdwarsstraat 75
Oud adres: 542: X33, wijk 28, klein nr. 532, kadaster I109, verponding 4260
544: X34, wijk 28, klein nr. 533, kadaster I110, verponding 4261
546: X35, wijk 28, klein nr. 535, kadaster I111, verponding 4263
548: X36, wijk 28, klein nr. 536, kadaster I112, verponding 4264
Gebouwtype: Handelsgebouw/kantoor
Geveltype: Lijstgevel
Bouwstijl: Wederopbouw
Bouwjaar: 1956/61
Architect: K.L. Sijmons Dzn.

(18 afbeeldingen)

Kantoorgebouw met een gevel opgetrokken uit Duits travertijn die mede door de glazen borstweringen zich manifesteert als een modernistisch raster, waarbij de terug liggende bovenste bouwlaag oogt als een zeer abstracte kroonlijst. De ingang tot de publiekshal bevindt zich geheel links. Vroeg voorbeeld van het naoorlogse modernisme in Amsterdam.

Dit deel van het Singel werd in 1943 grotendeels verwoest door een neerstortende Engelse bommenwerper, waarbij ondermeer het beroemde Huis Huydecoper (1639-1642), ontworpen door Philips Vingboons, werd verwoest. De totale kaalslag van het bouwblok volgde pas in 1958 met de sloop van de restanten van de bebouwing tussen Singel en Reguliersdwarsstraat. Dat gebeurde in de tijd dat de gemeente van de binnenstad een modern zakencentrum wilde maken. In dat denken past dit gebouw dat bij wijze van spreken in Rotterdam had kunnen staan. Er is op geen enkele manier geprobeerd het gebouw aan te passen aan de context van de historische omgeving. Zo bezien vormt het een typerend gebouw voor de tijdgeest van de jaren vijftig en om die reden werd het in 2014 geplaatst op de gemeentelijke monumentenlijst. In de beschrijving van Bureau Monumenten en Archeologie wordt gesteld dat het gebouw het naoorlogse centrum van Rotterdam nabootst, als een statement hoe er ook in Amsterdam kan worden gebouwd. Het gebouw is daarom zo representatief voor het toenmalige denken dat het behouden dient te blijven. Bovendien vormt het gebouw een belangrijk voorbeeld van wederopbouwarchitectuur in het oeuvre van architect Sijmons. De gevel oogt door zijn openheid helemaal niet als een traditioneel bankgebouw. Een bank hoeft geen fort te zijn, vond de architect. Integendeel, de ontwikkeling naar een open en uitgesproken publieksvriendelijke dienstverlening werd ook door de opdrachtgever nagestreefd. Tegelijkertijd werd nog wel gestreefd naar een zeker cachet, de dure natuurstenen gevel geeft aan dat een bank nog geen ordinair bedrijf was. De gevel is gaaf bewaard gebleven, inclusief de houten kozijnen. De monumentenplaatsing in 2014 gebeurde geruisloos, zonder enig tegengeluid, ook niet van de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad (VVAB). Vincent van Rossem schreef in Binnenstad dat de Spaarbank voor de Stad Amsterdam aan het Singel, vergeleken met de kolossen in de Vijzelstraat, 'een wonder van beschaving' is. Van Rossem maakte ook de monumentbeschrijving, op basis waarvan de aanwijzing tot gemeentelijk monument plaatsvond. De cultuurhistorische waarde van het gebouw was volgens hem gelegen in het feit dat de Incassobank van G.B. Posthumus Meyjes (1900), Herengracht 179-189, alweer enige tijd geleden, namelijk in 2001, op de rijksmonumentenlijst is geplaatst, als een voorbeeld van de dynamiek van het bankbedrijf in de oude binnenstad. Die dynamiek was tot 1970 een heilige koe in het denken van de overheid. "Sijmons heeft daar architectonisch expressie aan gegeven".

De Spaarbank voor de Stad Amsterdam werd in 1848 opgericht. In 1879 betrok de bank een door G.B. Salm ontworpen kantoor met een deftige gevel aan Singel 546 en een eenvoudige achtergevel aan de Reguliersdwarsstraat (ongenummerd, tussen de nummers 73 en 75). Na aankoop van Singel 544 ontwierp C.B. Posthumus Meyjes in 1911 een nieuw gebouw voor beide percelen. In 1943 was de bank ook gevestigd in het Huis Huydecoper, toen de panden werden verwoest door de neerstortende bommenwerper. Door de nieuwbouw kon de bank op zijn oude locatie voortgezet worden. Gebouw Muntstaete was het hoofdkantoor van de Spaarbank met diverse filialen, o.a. aan de Bloemgracht 33, Haarlemmerplein 4 en in het Zeemanshuis aan het Kadijksplein 17. Na diverse fusies en overnames, begonnen in 1981, ontstond in 1983 de Verenigde Spaarbanken (VSB), die in 1990 opging in de Fortis Groep. In de kredietcrisis van 2008 werd Fortis opgesplitst. Het bankgebouw bestaat uit twee vleugels, met ingangen aan het Singel en de Reguliersdwarsstraat, met in het midden een grote hal. De hal met loketten was zeer uitnodigend voor de klanten om geld weg te brengen of te halen. De bovenlichten hadden over een lengte van 18 m applicatieglas van Karel Appel (uitvoering door Tetterode). Na opdelen van de hal in kantoortjes zijn de ramen verwijderd, gerestaureerd en in bronzen lijsten gevat en bevinden zich thans in de VSB Bank te Utrecht. Er waren elders in het gebouw zo'n 11.000 kluisjes, op de verdiepingen waren de kantoren. Onder het gebouw bevindt zich een garage, waarvan de ingang aan de Reguliersdwarsstraat is. Aan die zijde van het gebouw is de straat, zeker vergeleken met het gedeelte van de straat verderop, doodgeslagen door het bankgebouw.

Burgemeester Joan Huydecoper (1639-1642) liet in 1639 op het Singel een voornaam woonhuis bouwen, naar ontwerp van Philips Vingboons (1607-1678). Het opmerkelijke ontwerp werd ÚÚn jaar na het bezoek van Maria de Medici aan Amsterdam gemaakt (1638). De gegroefde rustica-gevel is be´nvloed door het paleis van Maria de Medici in Parijs, op zijn beurt be´nvloed door het Palazzo Pitti in Florence. Het hoge dak is een overeenkomst met de Franse hoge daken die beter geschikt waren in ons klimaat dan de Italiaanse lage daken. De gevel is afgebeeld in het boek met ontwerptekeningen van Philips Vingboons, Afbeeldsels, deel I (1648).

Na de sloop in 1946 bleef de voorgevel gedeeltelijk bewaard (op de monumentenwerf, later bij de firma Saan in Muiden), evenals enkele belangrijke interieuronderdelen waaronder het door Vinckenbrinck gesneden voorhuispoortje (bewaard in het Rijksmuseum). Er is even sprake van geweest dat deze beroemde gevel zou worden herbouwd op een locatie aan de Bloemgracht, op initiatief van Joost Ritman, maar dat ging uiteindelijk niet door. Het bewaard gebleven voorhuispoortje, gemaakt van eiken- en notenhout, getuigt van de invloed van het traktaat van de Italiaanse architect Scamozzi in Amsterdam. De architectuur bestaat uit Korintische pilasters, een kroonlijst met fries en een driehoekig fronton, die een doorgang afgesloten door een halfcirkelvormige boog omsluit, die op pilasters rust en een voluutvormig sluitstuk heeft. De fries, gemaakt van notenhout, is versierd met putti die festoenen dragen.

  • Bob van den Boogert. 'Wanneer wordt het huis-Huydecoper eindelijk gereconstrueerd?' Binnenstad 174 (jan./feb. 1999)
  • Marianne Eisma. 'Albert Jansz Vinckenbrinck. Naschrift'. Maandblad Amstelodamum 84 (1997): p. 26-27
  • Vincent van Rossem. 'Top-honderd Naoorlogse bouwkunst'. Binnenstad 226 (feb. 2008)
  • Beschrijving van Singel 542-548 en Reguliersdwarsstraat 75. Bureau Monumenten en Archeologie, door Vincent van Rossem. Amsterdam, 2012

Monumentenstatus: GM
Monumentennummer: 200738
Adres: Singel 542-548
Adressen: Singel 542 ;Singel 548
Inschrijvingsdatum: 16-12-2014
Redengevende omschrijving: geen beschrijving

RM = Rijksmonument. Rijksmonumenten zijn gebouwen of andere objecten die van nationaal belang zijn. Bijvoorbeeld door hun schoonheid of door de geschiedenis van het pand voor Nederland. Nederland telt bijna 62.000 rijksmonumenten. Daarvan bevinden zich 6.635 in de Amsterdamse binnenstad (op 1 januari 2017). Vrijwel alle beschermde rijksmonumenten zijn geregistreerd in 1970.
GM = Gemeentelijk monument. Sommige panden hebben een bijzondere betekenis voor een stad, dorp of regio. In dat geval kan de gemeente zo'n pand op de gemeentelijke monumentenlijst plaatsen. In de Amsterdamse binnenstad bevinden zich 1.193 door de gemeente Amsterdam beschermde monumenten (op 1 januari 2017).
Redengevende omschrijving = Een beschrijving van de belangrijkste uiterlijke kenmerken van het object op het moment van opname op de monumentenlijst. De redengevende omschrijving heeft de status van juridisch document en geeft de reden aan waarom het object is geplaatst op de monumentenlijst. Meer informatie: cultureelerfgoed.nl.

Singel 542-548 (© Walther Schoonenberg)
Singel 542-548
Detail van de gevel met weerspiegeling van de Munttoren (© Walther Schoonenberg)
Detail van de gevel met weerspiegeling van de Munttoren
De onderpui
De onderpui
Gevel in de Reguliersdwarsstraat (© Walther Schoonenberg)
Gevel in de Reguliersdwarsstraat
Huis Huydecoper. Ontwerptekening van Philips Vingboons
Huis Huydecoper. Ontwerptekening van Philips Vingboons
Huis Huydecoper. Detail van de ontwerptekening van ingangspartij met hoge stoep met stoepbalusters
Huis Huydecoper. Detail van de ontwerptekening van ingangspartij met hoge stoep met stoepbalusters
Singel 548, Huis Huydecoper, foto ca. 1940
Singel 548, Huis Huydecoper, foto ca. 1940
De voorgevel van het Huis Huydecoper uitgelegd bij de firma Saan te Muiden
De voorgevel van het Huis Huydecoper uitgelegd bij de firma Saan te Muiden
Restanten van de gevel op het terrein van de firma Saan in Muiden
Restanten van de gevel op het terrein van de firma Saan in Muiden
Voorhuispoortje van het Huis Huydecoper in het Rijksmuseum (© Walther Schoonenberg)
Voorhuispoortje van het Huis Huydecoper in het Rijksmuseum
Voorhuispoortje van het Huis Huydecoper in het Rijksmuseum (© Walther Schoonenberg)
Voorhuispoortje van het Huis Huydecoper in het Rijksmuseum
Voorhuispoortje van het Huis Huydecoper in het Rijksmuseum (© Walther Schoonenberg)
Voorhuispoortje van het Huis Huydecoper in het Rijksmuseum
Voorhuispoortje van het Huis Huydecoper in het Rijksmuseum (© Walther Schoonenberg)
Voorhuispoortje van het Huis Huydecoper in het Rijksmuseum
Schouw van het Huis Huydecoper in het Rijksmuseum
Schouw van het Huis Huydecoper in het Rijksmuseum
Borstbeeld van Joan Huydecoper (1599-1661). Artus Quellinus, 1654
Borstbeeld van Joan Huydecoper (1599-1661). Artus Quellinus, 1654
Spaarboekje met logo met een afbeelding van het gebouw
Spaarboekje met logo met een afbeelding van het gebouw

Laatste wijziging: januari 2022

[Over deze website]   [Contact opnemen]   [Inloggen]