Home Binnenstad Objecten Afbeeldingen Berichten Contact

Herengracht 462

Sweedenrijk

  1. Identificatie
  2. Beschrijving
  3. Literatuur
  4. Register
  5. Afbeeldingen
  6. Google Maps

Huisnaam: Sweedenrijk
Adres: Herengracht 462
Oud adres: X452, wijk 56, klein nr. 551, kadaster I943, verponding 3089
Gebouwtype: Woonhuis (dubbel huis)
Geveltype: Lijstgevel
Bouwstijl: Strakke Stijl
Bouwjaar: 1671, 1759
Architect: Adriaan Dortsman
Opdrachtgever: Guilliam Sweedenrijck

(41 afbeeldingen)

Gelaagde of gegroefde zandstenen gevel in Dortsman-stijl, rechte lijst met kleine ovale raampjes, attiek met balustrade en twee beelden, fraaie originele ingangspartij met pilasters, beelden en frontale stoep, veel aan verbouwd in 1759. Interieur: voorkamer in Lodewijk XVI-stijl, plafondreliŽf van J. Otten Husly

Dit dubbele huis is ontworpen in opdracht van Guilliam Sweedenrijck door de 17de-eeuwse bouwmeester Adriaan Dortsman (1636-1682) in de "strakke stijl" van het Hollands Classicisme. Vergelijkbare grachtenhuizen treffen we aan op Amstel 218 en Keizersgracht 672-674. Na Ī1670 heeft de pilasterarchitectuur van het Hollands classicisme afgedaan en komt een stijl van uiterste soberheid tot ontwikkeling. De gevels worden vlak, gesloten en sober. Grote ongebroken vlakken en goede verhoudingen nemen de overhand. Adriaan Dortsman is de belangrijkste architect in deze periode. Herengracht 462 heeft een zeer sobere zandstenen gegroefde gevel (een gevel met zgn. rusticabanden). De lijstgevel wordt afgesloten met een rechte kroonlijst met ovale raampjes, met daarboven een attiek met balustrade en twee beelden, van Flora, hier als personificatie van de Welvaart (met een hoorn des overvloeds) en Mercurius (god van de handel), en in het midden het wapen van Sweederijck (toegeschreven aan Pieter van der Plas). Het meanderpatroon in de fries van de kroonlijst is een kenmerk van Dortsman. De symmetrie is sterk doorgevoerd: het houten zolderluik onder de hijsbalk ter rechterzijde is zodanig opgenomen in de architectuur dat het bijna onzichtbaar is. De middenrisaliet is extra geaccentueerd met een fraaie ingangspartij. Deze is nog geheel origineel en bestaat uit Dorische pilasters, twee beelden die Geloof en Liefde voorstellen en een frontale stoep.

Het 17de-eeuwse huis werd in het derde kwart van de 18de eeuw beroemd vanwege het kabinet van de katholieke koopman Gerret Braamcamp (1699-1771), die toen in Herengracht 462 woonde (daarvoor in de zuidelijke helft van het Trippenhuis waar hij van 1750 tot 1759 woonde). Braamcamp had zijn fortuin vergaard in de wijn- en de houthandel (retourhandel) dat hij vervolgens had belegd in onroerend goed (hij bezat 15 panden, goed voor een jaarlijkse opbrengst van 17.657 gulden). Vanaf de jaren veertig begon hij van die inkomsten kunst te kopen. Zijn kunstverzameling, die op zijn hoogtepunt ruim 300 werken bevatte, was internationaal vermaard en trok veel bekijks waardoor het grachtenhuis feitelijk een museum was geworden. Op een tekening toegeschreven aan Jan Spaan is te zien hoe een bezoeker van de kunstcollectie van Braamcamp per koets wordt aangevoerd. Zijn collectie was in de 18de eeuw in heel Europa vermaard. In 1752 wordt voor het eerst melding gemaakt van zijn kunstcollectie in de catalogus van Gerard Hoet (172 schilderijen worden genoemd; in 1766 waren dat er al 228, plus 150 in een supplement, het deel dat in 1766 werd geveild). Na Braancamps dood werd, op 31 juli 1771, de collectie geveild. De catalogus vermeldt een indrukwekkend aantal schilderijen waaronder werken van Berchem, Potter, Ter Borch, Dou, Metsu, Rembrandt, Van Ostade, Jacob van Ruysdael, Jan van der Heyden, Jan Steen, Brueghel, Rubens, Titiaan, enz. Het topstuk was 'De Kraamkamer' van Gerard Dou dat 14.000 gulden opbracht.

In het interieur bevindt zich uit de tijd van Braamcamp een stucreliŽf aan het plafond van de zijkamer van uit circa 1760, voorstellende de terugkeer van Diana van de jacht, naar het plafondstuk van Jacob de Wit in Herengracht 475, schuin aan de overzijde van de gracht. Het stucreliŽf werd vroeger toegeschreven aan Xavery, maar uit een ontwerptekening in het bezit van het KOG blijkt dat het plafond moet worden toegeschreven aan J. Otten Husly. Het reliŽf is geplaatst in een plafond in de weldadige vormen van de Lodewijk XV-stijl (waar een voorstelling van Jacob de Wit goed bij past). Het is alsof Braancamp zijn kunstverzameling complementeerde met een belangrijk voorbeeld van de 18de-eeuwse Amsterdamse interieurdecoratie.

  • 'Lijst van verbouwingen aangeslagen voor de verponding 1760-1772'. Maandblad Amstelodamum 50 (1963): p. 29-30
  • Ir. A. Boeken. Amsterdamse stoepen. Amsterdam, 1950: p. 35
  • Aimťe Duisenberg. J. Otten Husly (1738-1796). Avant-garde architect tijdens de Verlichting. Rotterdam: BONAS, 1998: p. 53
  • P.M. Fischer. Ignatius en Jan van Logteren. Alphen aan den Rijn, 2005: p. 32
  • R. Meischke, H.J. Zantkuijl, W. Raue en P.T.E.E. Rosenberg. Huizen in Nederland. Amsterdam. Zwolle, 1995: p. 68
  • David Mulder. 'Het 'voortreflyk Kabinet' van de Heer Gerret Braamcamp.' In: Milko den Leeuw en Martin Pruijs (red.). De Gouden Bocht van Amsterdam. Den Haag, 2006: p. 102-103
  • Paul Spies e.a. Het Grachtenboek. Den Haag, 1991: p. 153
  • Pieter Vlaardingerbroek. Adriaan Dortsman 1635-1682. De ideale gracht. Zwolle, 2013: p. 31
  • H.J. Zantkuijl. Bouwen in Amsterdam. Amsterdam, 1993: p. 148

Monumentenstatus: RM
Monumentennummer: 1859
Adres: Herengracht 462
Adressen: Herengracht 462
Inschrijvingsdatum: 21-05-1970
Redengevende omschrijving: Dubbel huis (plm 1671, toegeschreven aan A.Dortsman, uitgebreid met zaal 1759) met gelaagde zandstenen gevel met hoeklisenen en middenrisaliet, onder gebeeldhouwde rechte lijst en attiek. Gebeeldhouwde ingangspartij; originele frontale stoep met kogels en hekken. Empire roedenverdeling. Inwendig fraaie stucgang en andere interieurs, alles waarschijnlijk plm 1759.

RM = Rijksmonument. Rijksmonumenten zijn gebouwen of andere objecten die van nationaal belang zijn. Bijvoorbeeld door hun schoonheid of door de geschiedenis van het pand voor Nederland. Nederland telt bijna 62.000 rijksmonumenten. Daarvan bevinden zich 6.635 in de Amsterdamse binnenstad (op 1 januari 2017). Vrijwel alle beschermde rijksmonumenten zijn geregistreerd in 1970.
GM = Gemeentelijk monument. Sommige panden hebben een bijzondere betekenis voor een stad, dorp of regio. In dat geval kan de gemeente zo'n pand op de gemeentelijke monumentenlijst plaatsen. In de Amsterdamse binnenstad bevinden zich 1.193 door de gemeente Amsterdam beschermde monumenten (op 1 januari 2017).
Redengevende omschrijving = Een beschrijving van de belangrijkste uiterlijke kenmerken van het object op het moment van opname op de monumentenlijst. De redengevende omschrijving heeft de status van juridisch document en geeft de reden aan waarom het object is geplaatst op de monumentenlijst. Meer informatie: cultureelerfgoed.nl.

Herengracht 462 (© Walther Schoonenberg)
Herengracht 462
Herengracht 462. Tekening uit het Grachtenboekje van Cornelis Danckerts
Herengracht 462. Tekening uit het Grachtenboekje van Cornelis Danckerts
Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Tekening uit het Grachtenboek van Caspar Philips
Ingangspartij met frontale stoep, pilasters en beelden (© Walther Schoonenberg)
Ingangspartij met frontale stoep, pilasters en beelden
Stoephek (© Walther Schoonenberg)
Stoephek
Detail van de deuromlijsting (© Walther Schoonenberg)
Detail van de deuromlijsting
Beeld Hoop op de deuromlijsting (© Walther Schoonenberg)
Beeld Hoop op de deuromlijsting
Beeld Geloof op de deuromlijsting (© Walther Schoonenberg)
Beeld Geloof op de deuromlijsting
Kroonlijst met meanderpatroon en balustrade met beelden (© Walther Schoonenberg)
Kroonlijst met meanderpatroon en balustrade met beelden
Attiek met beelden (© Walther Schoonenberg)
Attiek met beelden
Beeld van Flora (Welvaart) op de attiek. (© Walther Schoonenberg)
Beeld van Flora (Welvaart) op de attiek.
Beeld van Mercurius (Handel) op de attiek. (© Walther Schoonenberg)
Beeld van Mercurius (Handel) op de attiek.
Flora (© Walther Schoonenberg)
Flora
Mercurius (© Walther Schoonenberg)
Mercurius
Zolderluik opgenomen in de architectuur (© Walther Schoonenberg)
Zolderluik opgenomen in de architectuur
Achtergevel (© Walther Schoonenberg)
Achtergevel
Gang met stucreliŽfs aan het plafond en boven de deuren (© Walther Schoonenberg)
Gang met stucreliŽfs aan het plafond en boven de deuren
StucreliŽf plafond in de gang (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf plafond in de gang
Detail van het stucreliŽf aan het plafond in de gang (© Walther Schoonenberg)
Detail van het stucreliŽf aan het plafond in de gang
Detail van het stucreliŽf aan het plafond in de gang (© Walther Schoonenberg)
Detail van het stucreliŽf aan het plafond in de gang
Detail van het stucreliŽf aan het plafond in de gang (© Walther Schoonenberg)
Detail van het stucreliŽf aan het plafond in de gang
Detail van het stucreliŽf aan het plafond in de gang (© Walther Schoonenberg)
Detail van het stucreliŽf aan het plafond in de gang
StucreliŽf boven deur in de gang (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf boven deur in de gang
StucreliŽf boven deur in de gang (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf boven deur in de gang
Ingang naar de zaal met daarboven een stucreliŽf (© Walther Schoonenberg)
Ingang naar de zaal met daarboven een stucreliŽf
StucreliŽf boven de ingang naar de zaal (© Walther Schoonenberg)
StucreliŽf boven de ingang naar de zaal
Trappenhuis (© Walther Schoonenberg)
Trappenhuis
Beginbaluster (© Walther Schoonenberg)
Beginbaluster
Trappenhuis (© Walther Schoonenberg)
Trappenhuis
Trapbalusters (© Walther Schoonenberg)
Trapbalusters
Detail stucwerk in het trappenhuis (© Walther Schoonenberg)
Detail stucwerk in het trappenhuis
Trappenhuis (© Walther Schoonenberg)
Trappenhuis
Stucwerkplafond linker-voorkamer (© Walther Schoonenberg)
Stucwerkplafond linker-voorkamer
Stucplafond linker-voorkamer (© Walther Schoonenberg)
Stucplafond linker-voorkamer
Detail stucplafond linker-voorkamer (© Walther Schoonenberg)
Detail stucplafond linker-voorkamer
Detail stucplafond linker-voorkamer (© Walther Schoonenberg)
Detail stucplafond linker-voorkamer
Eťn van de vier hoekstukken stucplafond linker-voorkamer (© Walther Schoonenberg)
Eťn van de vier hoekstukken stucplafond linker-voorkamer
Ontwerpschets van het stucreliŽf uit ca. 1760 (collectie J. Olie)
Ontwerpschets van het stucreliŽf uit ca. 1760 (collectie J. Olie)
StucreliŽf aan het plafond van de voorkamer met Mars, Juno en Venus van J. Otten Husly
StucreliŽf aan het plafond van de voorkamer met Mars, Juno en Venus van J. Otten Husly
Bezoek aan Herengracht 462. Tekening toegeschreven aan Jan Spaan, na 1765.
Bezoek aan Herengracht 462. Tekening toegeschreven aan Jan Spaan, na 1765.
Gerret Braamcamp (1699-1771), getekend door J.B. Xavery, gegraveerd door R. Vinkeles
Gerret Braamcamp (1699-1771), getekend door J.B. Xavery, gegraveerd door R. Vinkeles

Laatste wijziging: juli 2019

[Over deze website]   [Contact opnemen]   [Inloggen]